Beleidsterrein Ruimtelijke planvorming en plantoetsing
Omgevingswetinstrumentarium
In Q1 is de Omgevingsvisie Leiden 2040 gepubliceerd in het landelijke systeem, het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). De vastgestelde Omgevingsvisie uit 2021 is daarbij in beheer genomen door deze op te nemen in het DSO. Dit houdt in dat de visie nu digitaal beschikbaar is in het landelijke systeem en is gestructureerd volgens de landelijke standaarden.
Vervolgens is in Q1 de eerste wijziging van de Omgevingsvisie ter inzage gelegd voor zienswijzen. Nieuwe vraagstukken en nieuw (boven)lokaal beleid vragen om een aanpassing van de Omgevingsvisie. Ook zijn inmiddels enkele ambities uit de visie gerealiseerd. Bestaand vastgesteld beleid is daarom verwerkt in een eerste beleidsarme wijziging van de Omgevingsvisie.
In februari is de ‘Gebiedsanalyse, naar een koers voor de Leidse Binnenstad’ door het college vastgesteld. Deze gebiedsanalyse vormt de opmaat tot een Omgevingsprogramma Binnenstad, die het komende jaar verder wordt uitgewerkt.
In Q1 is de eerste Wijziging Omgevingsplan “Verbod Datacentra” vastgesteld door de raad en gepubliceerd in het landelijke systeem, het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Hiermee hebben we de eerste ervaringen op gedaan met het besluitvormingsproces in relatie tot het landelijke systeem en de landelijke standaarden. De volgende wijziging is (ontwerp) Wijziging Omgevingsplan “Erfgoed – gemeentelijke monumenten”. De voorbereidingen hiervoor worden in Q1 afgerond en in Q2 start het besluitvormingsproces.
Implementatie Omgevingswet
We werken toe naar het tussendoel om per 1 januari 2027 Omgevingswetproof te zijn. Voor de komende jaren is een analyse uitgevoerd naar de opgaven in de transitiefase tot 2032. De resultaten hiervan worden gebruikt voor een actualisatie van het werkplan van het programma Leiden 2040 voor de periode 2026–2029. De programmatische ondersteuning wordt in deze fase voortgezet.
Beleidsterrein Gemeentelijk gronden en gebouwen
Vastgoedbeleid
Aan het samen komen tot een nieuw vastgoedbeleid in 2026 is een vervolg gegeven. Hiervoor zijn onder andere meerdere bijeenkomsten georganiseerd met de recent ingestelde subcommissie Vastgoed, vallend onder commissie Werk & Middelen. Conform de motie VOD 'Naar een nieuw vastgoedkompas' (nov 2025) wordt zo opgetrokken met de Raad.
Herijking routekaart verduurzaming
Voor de verduurzaming van het gemeenlijk vastgoed is met het rapport van Brink een vervolg gegeven aan de routekaart. Begin 2026 is een presentatie met de tussenresultaten gegeven aan de Raadcommissie. Het rapport en de mogelijke vervolgscenario’s zijn eind Q1 aan de raad gestuurd.
Beleidsterrein Wonen
Woningmarktregulering
Ook in de bestaande woningvoorraad blijft het beschermen van de beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen en de leefbaarheid in wijken een belangrijk aandachtspunt. Daarom is er per 1 januari een pakket van woningmarktregulerende maatregelen ingevoerd. In 2025 lag de focus op het toezien en handhaven van nieuw beleid. In 2026 worden de maatregelen structureel gemonitord. De uitkomsten van de monitoring bepalen waar de prioriteiten voor toezicht en handhaving worden gelegd. Tegelijkertijd blijft in 2026 actief gehandhaafd worden op geconstateerde misstanden op de (huur)woningmarkt. Het nieuwe vergunningensysteem van de maatregelen functioneert als een vangnet: situaties die voorheen buiten beeld bleven, worden zichtbaar en gehandhaafd. Dit draagt bij aan een eerlijkere huurmarkt, betere naleving van regels en bescherming van kwetsbare huurders.
De zorgzame wijk: de Leidse visie op wonen, zorg en welzijn
In 2026 maken we de overstap maken van visie naar uitvoering waarbij we met wijkscans in beeld brengen hoe we per wijk tot zorgzame wijken kunnen komen. Dit doen we weer met onze belangrijkste partner op het gebied van Wonen, Zorg en Welzijn.
Wet Versterking regie Volkshuisvesting
Met de komst van de Wet Versterking regie Volkshuisvesting (verwachte inwerkingtreding juli 2026) wordt een verplichte groep urgenten voorgeschreven. Daarnaast zien we de beweging naar Wonen Eerst en een toename aan doelgroepen die we met een vorm van voorrang willen huisvesten. Dit drukt op de kansen voor mensen die alleen op basis van inschrijfduur op een sociale huurwoning kunnen reageren. Dit vraagt om keuzes en om aanpassingen van de regionale Huisvestingsverordening. Vanuit Holland Rijnland wordt dit opgestart.
Standplaatsen
Voor de woonwagenlocatie Trien Semlerstraat zijn vijf standplaatsen gerenoveerd teruggebracht. Hierdoor kunnen kinderen van de bewoners van de Trien Semlerstraat terugkeren. Naar verwachting wordt in 2026 de herinrichting van de locatie afgerond.
Vanuit de Regionale Woonagenda heeft de Leidse regio de opdracht op 12 standplaatsen te realiseren. Tot dusver is er in de Leidse regio nog geen overeenstemming wat zou moeten optellen tot 12 standplaatsen. Dit overleg loopt nog. Na meerdere pogingen om tot een regionale afspraak te komen heeft Leiden haar eigen verantwoordelijkheid genomen en zelf alvast het proces om tot 2 extra plekken te komen in gang gezet. Dit betreft het onderzoek naar de uitbreiding met twee (koop)standplaatsen op Trekvaartplein.
Beleidsterrein Energietransitie
Warmtetransitie
Voor de oprichting van het regionale publiek integraal warmtebedrijf (RPIW) binnen de Warmte Leidse Regio (WLR) is de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) getekend. Hiermee creëren we als regio een vehikel om de omschakeling naar warmte te versnellen, terwijl de maatschappelijke waarden van betaalbaarheid, duurzaamheid en haalbaarheid zo goed mogelijk geborgd worden. Ook lokale initiatieven boeken mooie resultaten en krijgen steeds meer slagkracht, mede door de goede samenwerking met Energiek Leiden. Het recent vastgestelde Samenwerkingskompas biedt warmte-initiatieven duidelijkheid over de ondersteuning die initiatieven kunnen verwachten van de gemeente en Energiek Leiden, in hun opgave om de buurt verder te verduurzamen. Bovendien krijgen initiatieven door onze recente studie naar (de potentie van) lokale warmtebronnen meer zicht op de mogelijkheden.
Ondersteuning van ondernemers
Begin 2026 is er gestart met een ondersteuningspakket voor alle ondernemers, met onder andere een digitaal en telefonisch bereikbaar energieloket voor ondernemers. Hiermee breidt de gemeente haar dienstverlening voor ondernemers uit met als doel ondernemers te helpen om mee te doen en te bewegen in de energietransitie. De lokale energie coöperaties Energiek Leiden en Duurzaam Leiden worden, in samenwerking met de Provincie Zuid Holland en de Omgevingsdienst West Holland, een drijvende kracht in de ondersteuning van bedrijven en eigenaren van maatschappelijk vastgoed, net als zij dat nu al zijn richting bewoners.
Netcongestie
Netcongestie ontwikkelt zich in 2026 verder tot een bepalende randvoorwaarde voor woningbouw, economische ontwikkeling en verduurzaming in Leiden. In de eerste maanden van dit jaar is zichtbaar geworden dat de opgave verschuift van analyse naar uitvoering.
De aanpassing van het ACM-prioriteringskader heeft daarbij directe impact op de gemeentelijke praktijk. Hoewel het meer ruimte biedt voor maatschappelijke projecten, blijkt de toepassing complex en administratief zwaar. Voor ontwikkelaars, woningcorporaties en bewoners leidt dit tot onduidelijkheid. Vanuit het programma netcongestie wordt gewerkt aan duiding en handelingsperspectief voor bestuur en organisatie.
Tegelijkertijd is de uitvoering van de netverzwaring verder op gang gekomen. In samenwerking met Liander wordt gewerkt aan onder meer het 50 kV-station Leiden Noord, nieuwe hoofdspanningstracés en de realisatie van middenspanningsruimtes. Dit vraagt de komende periode ook om intensieve afstemming in de openbare ruimte.
Om een evenwichtige toedeling van schaarse capaciteit op het net in de toekomst te waarborgen is de gemeente alert op aanvragen van grootgebruikers. In dat kader heeft de gemeente via een Omgevingsplanwijziging de aansluiting van datacentra met een grote energievraag beperkt.